خبرگزاری انتخاب در تاریخ 28 مرداد نوشت :

تخريب و نوسازي در كنار ساخت و سازهاي شهري، بدون توجه به طرح هادي و جامع شهري در نايين باعث شده از آن هفت محله تاريخي تنها كمتر از چهار محله باقي بماند. اكنون اين محله هاي هم دستخوش تخريب و دگرگوني‌هاي زيادي شده‌اند و كارشناسان علت را ناشي از نبود هماهنگي ميان سازمان‌هاي عمران و نوسازي با ميراث فرهنگي مي‌دانند.
   
شهر تاريخي نايين
به گزارش انتخاب به نقل از میراث فرهنگی،نايين كه   از آن به عنوان يكي از شهرهاي مهم تاريخي استان اصفهان ياد مي‌شود،  يكي از بافت تاريخي منحصر به فرد را در كشور دارد اما ساخت و سازها و بي‌توجهي به ساختارهاي بافت تاريخي اين شهر كه زماني يكي از ولايت‌هاي پنج‌گانه پايتخت‌هاي هخامنشيان بوده باعث شده امروز بخشي از آن دستخوش تخريب و دگرگوني شود.
 
امروز نايين به دو قسمت جديد و قديم تقسيم مي‌شود.اگرچه بيشتر مردم خانه‌هاي قديمي را خراب كرده و به قسمت نوساز شهر نقل مكان كرده‌اند اما آثار تاريخي موجود در محلات شهر گوياي قدمت آن است."محمود مدنيان"، مدير اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري شهرستان نايين دراين‌باره مي‌گويد: «بافت تاريخي نايين يكي از بافت‌هاي تاريخي مهم كشور است كه از هفت محله و هفت ميدان و هفت حسينيه تشكيل شده و از سوي ديگر تمامي اين محله‌ها به مساجد تاريخي راه دارد. »
 
به گفته وي اگر چه در حال حاضر از دوره پارت‌ها تا دوره‌هاي مختلف اسلامي در اين بافت آثار متعددي ديده مي‌شود اما اين بافت اكنون قرباني نبود هماهنگي سازمان‌هاي عمراني و ميراث فرهنگي شده است.»از نظر مدير اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري شهرستان نايين  يكي از مشكلات مهم بافت تاريخي نايين به ساخت و سازهايي مربوط مي‌شود كه مجوز آن توسط شهرداري صادر شده است:« طي اين ساخت و سازها، در بخش‌هايي از بافت كه تنها مالكان آن اجازه ساخت تا ارتفاع حداكثر 5/7 متر را داشتند، تا ارتفاع 10 متر ساخت و ساز انجام گرفته است.»
احداث خيابان‌هاي جديد، از ديگر مشكلاتي است كه طي سال‌هاي اخير نايين با آن دست به گريبان بوده است.خيابان‌ها با هدف پيوند ميان نقاط مختلف شهر براي سهولت در رفت و آمد اهالي ايجاد شدند اما عبور آن ها از ميان بافت‌هاي تاريخي تخريب‌هاي فراواني را به دنبال آورده است.
 
"علي خواجويي"، كارشناس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان اصفهان دراين‌باره مي‌گويد: «يكي از اين خيابان‌ها از ورودي شهر آغاز شده و تا مسجد جامع ادامه دارد. احداث اين خيابان كه با عبور از ميان چندين محله صورت گرفت، بخش‌هاي متعددي از بافت تاريخي اين محله‌ها را متلاشي كرد و به پيكر بافت تاريخي هم آسيب رساند.»
 
به اعتقاد وي در صورتي كه پيش از  احداث اين خيابان با ميراث فرهنگي هماهنگي مي‌شد، اجراي يك پروژه عمراني بدون آسيب به بافت تاريخي صورت مي گرفت .از سوي ديگر شهرداري كه به گفته كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي مسبب تمام اين اتفاقات است، خود را به دور از هر گونه خطايي مي‌داند.
 
"حسين خالصي"، سرپرست شهرداري نايين دراين‌باره مي‌گويد: «تمامي پروژه‌هاي عمراني انجام شده در محدوده بافت تاريخي، با اجازه سازمان ميراث فرهنگي بوده و تمامي اين طرح‌ها در كميسيون ماده پنج مطرح شده است.»
 
به اعتقاد وي اين تعامل امروز بهتر نيز شده است زيرا در حال حاضر هر نوع مجوز ساخت و سازي در بافت تاريخي با استعلام از ميراث فرهنگي انجام مي‌گيرد و در صورتي كه ميراث فرهنگي اجازه ساخت و ساز ندهد، پروانه صادر نمي‌شود.
 
تخريب، منظر بافت تاريخي را از بين برده است
تخريب در بافت تاريخي نايين به احداث چند خيابان و ساخت و ساز در درورن بافت تاريخي محدود نمي‌شود، اتفاقات ديگري هم در محدوده بافت ارزشمند نايين رخ داده است.نهادهاي عمراني و دولتي از جمله سازمان مسكن سازان و بنياد مسكن انقلاب اسلامي نيز ساخت و سازهاي زيادي در بافت تاريخي انجام داده‌اند كه منظر بافت تاريخي را مخدوش كرده است.
 
بنياد مسكن انقلاب اسلامي در دروازه شهر و آن‌جا كه حصار تاريخي نايين برپا بود، آپارتمان‌سازي مي‌كند و منظر و چهره بافت تاريخي از بين مي‌برد. اين درحالي است كه به گفته كارشناسان ميراث فرهنگي،‌ همواره سازمان ميراث فرهنگي با اين ساخت و سازها مخالف بوده ولي سرانجام آپارتمان‌ها ساخته شدند و دروازه شهر را جلوه و شكل ديگري بخشيدند.
 
از سوي ديگر شركت مسكن سازان با خريد زمين و خانه‌هاي فرسوده در داخل بافت تاريخي اقدام به ساخت و ساز كردند.اين ساخت و سازها به منظور برگرداندن سرمايه از درون بافت تاريخي بود، اما به اعتقاد كارشناسان ساخت و ساز در بافت تاريخي، اگر به منظور حفظ آن باشد، نمي‌تواند درآمدساز باشد.در حال حاضر از ميان هفت محله معروف نايين كمتر از چهارمحله سالم باقي مانده است كه محله محمديه از آن جمله است.
 
خواجويي در ادامه مي‌گويد: «محله محمديه در گذشته روستايي در كنار نايين بوده كه به مرور زمان به آن پيوند خورده است. اين محله جزء سالم‌ترين محله‌هاي نايين است؛ اما  تخريب‌هاي فراواني را شاهد بوده و بخشي از ساختارهاي تاريخي بافت آن از بين رفته است.»
 
شهر تاريخي نايين از هر حيث، تاريخ منحصر به فردي دارد. 
نخستين مساجد ايران همزمان با برخي ديگر از شهرهاي ايران در نايين ساخته شده است.قدمت برخي مساجد اين شهر به بيش‌از 1000 سال مي‌رسد. مساجدي چون مسجد جامع، مسجد باباعبدالله، مسجد قدميان، مسجد خواجه خضر، مسجد شيخ مغربي، مسجد سركوچه محموديه، مسجد جامع محمديه و مسجد جامع روستاي بافران از آن جمله‌اند.
 
از سوي ديگر، شهر نايين از پيش از اسلام، مسير كاروان‌هاي تجار بوده و به همين دليل همواره به استراحتگاه بودن آن انديشيده شده است.اين ويژ‌گي تا پس از اسلام نيز ادامه داشته و در دوران صفويه كاروانسراهاي زيادي در اين شهر احداث مي‌شود.
 
 از جمله كاروانسراهايي كه همچنان باقي مانده‌اند مي‌توان به كاروانسراي بلاباد در روستاي بلاباد و كاروانسراي نستانك اشاره داشت.با اين‌حال آن‌چه باعث شهرت نايين شده است، وجود آب‌انبارهايي است كه در اين شهر احداث شده و شايد تعداد زياد آن‌ها كه امروز به مرز 190 آب‌انبار شناسايي شده رسيده است، خود حكايت از قصه‌اي ديگر داشته باشد.
 
مردم شهرستان نايين همچون بسياري از مناطق مرکزي ايران به لحاظ شرايط اقليمي و موقعيت کويري، آب مورد نياز خود را از آب انبارها تأمين مي‌کنند. زيرا آب قنات‌هاي اين مناطق شور و غير قابل استفاده است از اين رو مردم اين نواحي از دورترين زمان‌ها با انديشه و ابتکار خويش طبيعت ناسازگار را به مراد خود رام کرده‌اند که آب انبار يکي از آن‌هاست.
 
 آب انبارها از نظر عناصر و اجزاء ساختمان شباهت بسياري با هم دارند. 
همه آن‌ها داراي يک منبع يا مخزن آب هستند، با سقفي گنبدي شکل که دو بادگير هواي مخزن را تهويه و آب را خنک نگاه مي‌دارند. در مناطق کويري از جمله شهرستان نايين هر محله داراي يک آب انبار بوده که تا چند سال پيش هم مورد استفاده قرار مي‌گرفتند.
 
مدير اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري شهرستان نايين مي‌گويد: «با گذشت سال‌ها و مدرن شدن سيستم آب‌رساني شهري، هنوز اهالي نايين از آب‌انبارها استفاده مي‌كنند و طي تحقيقاتي كه انجام گرفته بيش‌از 30 درصد آب‌انبارها زنده بوده و مورد استفاده است.»
 
به گفته مدنيان قرار است از ميان 190 آب‌انبار تاريخي شناسايي شده، آن تعداد كه هنوز ارزش‌هاي تاريخي خود را حفظ كرده‌اند در فهرست ميراث فرهنگي به ثبت برسند.در كنار اين آب‌انبارها، بايد از قنات‌ها نيز ياد كرد. نايين همچون يزد، شهري وابسته به سيستم قنات بوده است. هر چند آب قنات اين شهر همواره شور بوده، اما مصارف صنعتي و استفاده‌هاي روزمره از آن مي‌شده است.
 
كارشناس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان اصفهان مي‌گويد: «شبكه زيرزميني قنات‌ها در نايين، يك شبكه متصل به هم است كه از زير اكثر خانه‌هاي اين شهر تاريخي عبور مي‌كند. اگر خيال احياي بافت تاريخي نايين به وجود آيد، اين شبكه زير زميني بايد احياء شود تا مردم اين شهر همچون گذشتگان از آن بهره ببرند.»
 
بازار فراموش شده نايين
بازار نايين يكي از  نقاط مهم تاريخي شهر است.اين بازار 20 سال پيش با رفتن تدريجي كسبه متروك شد و به همين علت آسيب‌هاي فراواني ديد.
 
هرچند امروز سازمان ميراث فرهنگي تلاش مي‌كند تا بافت زخم ديده بازار را مرمت كند، اما خبري از كسبه نيست و همه چيز به دست فراموشي سپرده شده است.مدنيان مي‌گويد: «سقف بازار طي سال‌هاي گذشته مرمت شد و اكنون كار بدنه سازي آن آغاز شده است. همزمان با اين فعاليت‌ها، پتانسيل‌هاي موجود براي تشويق كسبه و برگشت آن‌ها به بازار نيز بررسي مي‌شود.»
 
از سوي ديگر در صورت نيامدن كسبه، تملك بازار نيز از عهده سازمان ميراث فرهنگي و يا هر نهاد دولتي ديگر خارج است. زيرا طي 20 سال گذشته، برخي از مالكان بازار، فوت كردند و به همين علت بر تعداد ورسه هر دكان افزوده شده است كه گرفتن رضايت از همه آن‌ها كار را دوچندان مشكل‌تر كرده است.اما در كنار اين موضوع آن‌چه امروز حريم بازار را مخدوش كرده، ساخت و سازهايي است كه توسط شهرداري و اوقاف در اين بافت انجام شده است.
 
خواجويي مي‌گويد: «شهرداري و اوقاف بدون هماهنگي با سازمان ميراث فرهنگي، درون خندق تاريخي نايين كه مشرف به بازار است، ساخت و ساز كرده است. اين ساخت و سازها با شكايت سازمان ميراث فرهنگي متوقف شد، اما پيش از اين به هيچ يك از اخطارها و تذكرها توجهي نمي‌شد.»
 
سرپرست شهرداري نايين اما در اين‌باره مي‌گويد: «طرح ساخت بنايي موسوم به ساختمان تجاري در محدوده بازار نايين، با اجازه سازمان ميراث فرهنگي بوده و اين طرح در كميسيون ماده پنج مطرح شده است.»وي مي افزايد: «با اين‌حال زماني كه كارشناسان ميراث فرهنگي خواستار توقف در پروژه شدند، اين ساخت و سازها متوقف شد.»
 
در حال حاضر سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان اصفهان با تعريف پروژه محور فرهنگي تاريخي محله چهل‌دختران، بازار و مسجد جامع نايين، قصد دارد بافت تاريخي اين شهر را احياء كند.مدنيان مي‌گويد: «طي چند ماه اخير شهرداري براي صدور هر پروانه‌اي در بافت تاريخي از ميراث فرهنگي استعلام مي‌كند و اين امر باعث شده تا اندكي از تخريب‌ها در بافت تاريخي جلوگيري شود.»
 
خواجويي نيز دراين‌باره مي‌گويد: «احياي بافت تاريخي با توجه به آنچه پيش از اين در نايين اتفاق افتاده، نيازمند انديشه‌اي فرهنگي براي تمام دستگاهاي عمراني شهر است. اگر اين‌گونه شود، مي‌توان به آينده بافت تاريخي نايين اميدوار بود.»
 
شهرستان نايين از توابع استان اصفهان است که با در نظر گرفتن کوير، مرزهاي آن به اصفهان، اردستان، يزد، سمنان، و طبس (گلشن) مي‌رسد.اين شهرستان با مساحتي برابر 8/35927کيلومتر مربع وسيع‌ترين شهرستان استان است.شهرستان نايين از سه بخش شهر نايين و حومه، انارک، خور و بيابانک تشکيل شده که مجموعاً 13 دهستان و 830 روستا را شامل مي‌شوند.وسعت شهرستان نايين 53000 کيلومتر مربع است.
 
نايين از شهرهاي ايران باستان و يکي از ولايت‌هاي پنج گانه استان (کوره) فارس، يعني پايتخت هخامنشيان بوده است.در زمان گسترش اسلام مردم نايين به اين دين گرويدند و در قرن پنجم هجري قمري نايين مانند ساير شهرهاي اصفهان مورد توجه قرار گرفت و در زمان حکومت سلطان محمد خدابنده (الجايتو) و غازان خان در نايين آثار با ارزشي چون مسجد بابا عبدالله، عمارت امامزاده سلطان سيد علي و مناره مسجد جامع اين شهر ساخته شد.
 
بافت قديم نائين از 7 محله تشكيل شده است.اين محلات كه هر يك حسينيه هايي دارد عبارتند از: محله چهل دختران، پنجاهه، نو گاباد و يا نو آباد، باب المسجد يا در مسجد، سراي نو، كوي سنگ يا گودالو و محله كلوان.اين بافت به سبب تاثير پذيري از عوامل گوناگوني مانند محيط طبيعي، آب و هوا، نيازهاي شهر، لزوم امنيت شهر در برابر تهاجم بيگانگان طراحي شده و به طور كلي داراي كل ارگانيك بسته و معماري درونگر است.
 
بيشتر فضاي معماري و آثار تاريخي نايين كه در طول قرن اسلامي ساخته شده‌ در تركيبي متراكم در كنار يكديگر و متصل به هم مستقر شده اند.به عبارت ديگر طراحي شهر به گونه‌اي بوده كه فضاهاي مسكوني بدون آن كه از نظر كاربردي دچار اشكال شوند در كنار عناصر شهري مانند مسجد جامع و دارا لحكومه و بازار و حسينيه و مدرسه و حمام مستقر شده‌اند. اما ساخت و سازهاي اخير باعث شده جان بافت تاريخي شهر نايين زخم خورد و تا جايي پيش رود كه چندين محله نايين متلاشي و بخش‌هاي از آن را ويران كند